Làm sao để nổi bật khi thị trường "đông như kiến"?

1. 1
   Dữ liệu độc quyền, hoặc dữ liệu có tổ chức tốt▸

   Nếu sản phẩm của bạn có sử dụng dữ liệu độc quyền mà những nơi khác không có, thì không ai có thể copy bạn y chang được. Nhưng ngay cả dữ liệu có sẵn trên mạng, nếu bạn biết tổng hợp và tổ chức dữ liệu đó để người dùng dễ tra cứu, sử dụng hơn, thì đó vẫn là một lợi thế.

   Mình có nói thêm về thế mạnh dữ liệu trong video gần đây

   Ví dụ 1: Reddit có dữ liệu độc quyền rất lớn là kho nội dung từ các câu hỏi-đáp của người dùng viết ra trong nhiều năm Reddit tồn tại. Nhờ đó, Reddit có thể đóng gói dữ liệu này để tạo thành sản phẩm bán cho các công ty luyện AI. Google trả ~60 triệu đô/năm, OpenAI ~70 triệu đô/năm để được dùng dữ liệu của Reddit. Tổng cộng giá trị các hợp đồng với các công ty AI của Reddit là 203 triệu đô la / năm.

   Ví dụ 2: Nomad List là một nền tảng dữ liệu chuyên xếp hạng các thành phố trên toàn cầu để giúp người làm việc từ xa (hay gọi là digital nomad) tìm kiếm địa điểm lý tưởng để sinh sống và làm việc. Họ tổng hợp dữ liệu có sẵn trên mạng như chi phí sống, thời tiết, tốc độ internet từng thành phố, v.v. Nhưng cách tổng hợp và trình bày đáp ứng đúng nhu cầu người dùng khiến nó hữu ích hơn hẳn so với các thông tin người dùng phải tự tìm rải rác trên mạng, và đầy đủ hơn so với các thông tin mà AI trả lời.

2. 2
   Kênh phân phối tốt với nhiều người dùng tiềm năng▸

   Đây là khía cạnh khó copy nhất. Khi một sản phẩm ra đời sau với tính năng giống hệt các sản phẩm đi trước, nó vẫn phải tự đi qua quá trình thu hút người dùng đầu tiên. Nếu bạn có khả năng tiếp cận người dùng tốt (ví dụ bạn đã có người dùng dùng sản phẩm tương tự của bạn, hoặc bạn có nhiều người theo dõi trên mạng xã hội, v.v.) thì khả năng thành công sẽ cao hơn nhiều.

   Ngược lại, cho các sản phẩm ra đời trước với đông người dùng rồi, thì khả năng người dùng bỏ đi dùng sản phẩm khác là thấp hơn nhiều. Đó là vì dịch vụ đã có uy tín, hoặc vì có nhiều người dùng mà chính sản phẩm đó có giá trị hơn (Ví dụ: Trên Facebook, vì bạn có nhiều bạn bè rồi thì nó sẽ có giá trị hơn là một mạng xã hội mới mà không có bạn bè của bạn). Người ta gọi đây là Network Effect (hiệu ứng mạng lưới).

   Nếu bạn mới bắt đầu khởi nghiệp hoặc không có nhiều fan theo dõi trước đó, việc xây dựng kênh phân phối và người dùng tiềm năng ngay cả trước khi tung ra sản phẩm là rất quan trọng. Xây dựng công khai (build in public) là một cách giúp bạn đạt mục tiêu này. Mình có viết bài viết riêng nói về việc Build in public rồi nhé.

   Build-in-public: Nên chia sẻ gì và lúc nào?

   Ví dụ: Marc Lou, một indie hacker người Pháp, gây dựng lượng theo dõi trên Twitter/X từ con số 0 bằng cách chia sẻ công khai quá trình làm sản phẩm — kể cả những lần thất bại và số liệu doanh thu thật. Khi lượng theo dõi đủ lớn, mỗi sản phẩm mới anh ra mắt gần như có sẵn khách hàng ngay ngày đầu: như ShipFast, khoảng 15% người theo dõi trở thành khách trả phí chỉ trong vài tháng; CodeFast bán được hơn 600 lượt trong 48 giờ chỉ từ một dòng tweet thông báo ra mắt.

3. 3
   Thiết kế độc đáo khiến người dùng muốn chia sẻ với bạn bè▸

   Nếu sản phẩm của bạn có thiết kế với gu thẩm mỹ riêng, cá tính, nó sẽ khiến người dùng muốn chia sẻ rộng rãi hơn. Đây là thứ AI càng ngày càng làm tốt, nhưng vẫn không thể bằng được con mắt của những có khả năng nhìn và thiết kế tốt.

   Ví dụ: Cat on Chair là một app đếm giờ tập trung làm việc (Tiếng anh: Pomodoro) với hình ảnh một chú mèo vẽ tay ngồi cạnh người dùng khi làm việc. Người tạo ra app đã từng là nhà thiết kế sản phẩm (product designer), sau nghỉ việc và cùng tạo ra ứng dụng này cùng bạn gái của anh phụ trách minh hoạ. Ứng dụng khi ra đời đã được người dùng cực kỳ yêu thích và chia sẻ trên mạng xã hội vì phong cách vẽ tay cực kỳ dễ thương. Bài đăng Instagram về Cat on Chair đạt 2 triệu lượt xem mà không qua quảng cáo. Hiện tại ứng dụng đạt 18.000–20.000 đô la/tháng và hơn 127.000 lượt tải.

4. 4
   Thị trường ngách▸

   Chọn thị trường ngách để bắt đầu là một chiến lược khá phổ biến cho các công ty khởi nghiệp vì nhiều lý do:

   • ◆Thị trường ngách thường ít tay chơi, và quá nhỏ để các công ty lớn tập trung vào.
   • ◆Tuy nhiên nó vẫn "lớn đủ" để bạn kiếm ra tiền.
   • ◆Tập trung thị trường ngách sẽ cho bạn cơ hội đào sâu hơn, và nổi bật hơn so với các sản phẩm đại trà, nên tìm kiếm người dùng ban đầu sẽ dễ hơn.
   • ◆Khi các tay chơi khác nhận ra và nhảy vào thì bạn cũng đã nắm lấy được thị trường tốt rồi.

   Tuy nhiên, lý do thứ 4 đang dần không còn thuyết phục nữa trong những tháng gần đây, vì khoảng cách thời gian khi tay chơi mới nhảy vào copy không còn là nhiều năm, mà có thể chỉ là vài tuần. Chính vì thế mà chiến lược này cho dù tốt, vẫn cần phải đi đôi với các thế mạnh khác.

   Ví dụ: PhotoRoom là một startup ở Pháp chuyên về công cụ chỉnh sửa ảnh. Nhưng thay vì nhắm vào công cụ chỉnh ảnh nói chung (một thị trường đã có các công trùm lớn như Photoshop, Canva, Picsart), họ nhắm vào một ngách cực nhỏ: người bán hàng nhỏ lẻ trên eBay, Depop, Poshmark cần xoá phông ảnh sản phẩm mà không đủ tiền thuê studio. Hai nhà sáng lập của PhotoRoom từng đến ăn ở tiệm McDonald's để nói chuyện với người lạ, nhờ họ dùng thử app và góp ý. Chỉ sau khi tìm được chỗ đứng vững trong ngách đó, PhotoRoom mới mở rộng thành cả bộ công cụ chụp ảnh sản phẩm bằng AI cho doanh nghiệp lớn hơn.

2 cách khác khó xây dựng hơn, nhưng cũng khó copy hơn

Hai loại rào cản cuối cùng rất hiệu quả nhưng khó gây dựng được — chúng đến từ đặc thù ngành hoặc từ việc công ty đã vận hành lâu năm. Vì thế mà mình không bỏ chúng vào trong danh sách bên trên. Tuy nhiên, ta vẫn nên biết để hiểu vì sao một số đối thủ rất khó bị đánh bại.

1. 5
   Rào cản quy chuẩn, pháp lý▸

   Nếu sản phẩm của bạn liên quan đến các tiêu chuẩn lâu đời của một ngành thì sẽ khó bị thay thế, vì đối thủ mới phải tốn nhiều thời gian và tiền bạc để đạt được đúng tiêu chuẩn đó.

   Ví dụ: Ngành y tế ở Mỹ có một chuẩn bảo mật dữ liệu bệnh nhân bắt buộc gọi là HIPAA — Abridge (một công ty ghi âm và tóm tắt cuộc khám bệnh bằng AI) đạt được chuẩn này và tích hợp thẳng vào Epic (phần mềm quản lý hồ sơ bệnh nhân mà hầu hết bệnh viện lớn ở Mỹ đang dùng), nên bệnh viện rất ngại đổi qua công ty khác dù có công ty mới tốt hơn.

2. 6
   Gắn sâu vào hạ tầng vận hành▸

   Khi sản phẩm trở thành một mắt xích trong hệ thống thanh toán hay quy trình nội bộ khách hàng đã phụ thuộc vào, thay thế nó đồng nghĩa với thay đổi cả quy trình vận hành, không chỉ một tính năng.

   Ví dụ: Một công ty xử lý thanh toán như Stripe không chỉ là một nút "thanh toán" trên web — mọi đơn hàng, hoá đơn, hoàn tiền, báo cáo doanh thu, và cả code phía kỹ thuật của khách hàng đều được nối trực tiếp vào hệ thống của họ. Muốn đổi qua một công ty thanh toán khác, khách hàng phải viết lại code, kiểm tra lại toàn bộ quy trình tiền bạc, và chấp nhận rủi ro gián đoạn — nên dù có công ty mới rẻ hơn hay tốt hơn, rất ít ai muốn đổi.

Tài liệu tham khảo

Nếu bạn muốn tìm cảm hứng từ những ý tưởng kinh doanh đã thành công thì xem qua dữ liệu 6k+ ý tưởng sản phẩm ở trang Xào Ý Tưởng nhé.